დიდი ხნის განმავლობაში მედიცინაში ითვლებოდა, რომ კომაში ან ვეგეტატიურ მდგომარეობაში მყოფი პაციენტები სრულიად მოწყვეტილნი არიან სამყაროს. თუმცა, მსოფლიოს წამყვანი კლინიკების მიერ ჩატარებულმა უპრეცედენტო კვლევამ ეს წარმოდგენა სამუდამოდ შეცვალა. მსოფლიოს ყველაზე პრესტიჟულ სამედიცინო ჟურნალში, New England Journal of Medicine (NEJM), გამოქვეყნდა მასშტაბური კვლევის შედეგები, რომელიც ადასტურებს, რომ უგონო მდგომარეობაში მყოფი პაციენტების დიდ ნაწილს აქვს “კოგნიტურ-მოტორული დისოციაცია” (CMD) — ანუ ფარული ცნობიერება.

• სად ჩატარდა კვლევა და ვინ ხელმძღვანელობდა მას?

ეს იყო გლობალური პროექტი, რომელშიც ჩართული იყო მსოფლიოს 6 წამყვანი სამედიცინო ცენტრი, მათ შორის:ნიუ-იორკის კოლუმბიის უნივერსიტეტი (Columbia University) — ნევროლოგიის პროფესორ დოქტორ იან კლასენის (Jan Claassen) ხელმძღვანელობით. ჰარვარდის სამედიცინო სკოლა და მასაჩუსეტსის საერთო პროფილის საავადმყოფო (MGH) — ნეირომეცნიერ დოქტორ ბრაიან ედლოუს (Brian Edlow) წინამძღოლობით. პარიზის პეტიე-სალპეტრიერის საავადმყოფო (Pitié-Salpêtrière Hospital) საფრანგეთში. ლიეჟის უნივერსიტეტი (University of Liège) ბელგიაში — მსოფლიოში ცნობილი “Coma Science Group”-ის ბაზაზე. მეცნიერებმა შეისწავლეს ტვინის მძიმე ტრავმის მქონე 241 პაციენტის მონაცემები, რომლებიც კლინიკურად არანაირ რეაგირებას არ ახდენდნენ გარე სამყაროზე (იყვნენ კომაში, ვეგეტატიურ ან მინიმალური ცნობიერების მდგომარეობაში).

• როგორ მუშაობდა ექსპერიმენტი?

კვლევისას გამოიყენეს ორი უახლესი ტექნოლოგია: ფუნქციური მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია (fMRI) და მაღალი სიზუსტის ელექტროენცეფალოგრაფია (EEG). პაციენტებს ყურსასმენებით აძლევდნენ მარტივ ინსტრუქციებს, მაგალითად: “წარმოიდგინე, რომ მარჯვენა ხელს მუჭავ და ხსნი” ან “წარმოიდგინე, რომ ჩოგბურთს თამაშობ”. შედეგები გამაოგნებელი აღმოჩნდა: პაციენტების 25%-ის (ყოველი მეოთხე ადამიანის) ტვინმა ზუსტად ისეთივე აქტივობა აჩვენა, როგორიც ჯანმრთელი ადამიანის ტვინმა! ფიზიკურად მათ თითის განძრევაც არ შეეძლოთ, მაგრამ მათმა ტვინმა ბრძანება გაიგო, დაამუშავა და ფიქრის დონეზე შეასრულა.

სმენა — ბოლო გრძნობა, რომელიც გვტოვებს. ამ აღმოჩენას ზურგს უმაგრებს კიდევ ერთი ფუნდამენტური ნეირობიოლოგიური ფაქტი: სმენა არის უმაღლესი ქერქული ფუნქცია, რომელიც ყველაზე გვიან ითიშება ორგანიზმში ლეტალობისას (სიკვდილის პროცესში). მაშინაც კი, როდესაც სხვა გრძნობები (მხედველობა, შეხება) უკვე მინავებულია და ორგანიზმი სასიცოცხლო ფუნქციებს კარგავს, სმენის რეცეპტორები და ტვინის შესაბამისი ქერქი ბოლო წუთამდე აგრძელებს გარედან მიღებული ბგერითი ტალღების აღქმასა და დამუშავებას. ადამიანი გარეგნულად შეიძლება საერთოდ არ რეაგირებდეს, მაგრამ მას ბოლო წამამდე ესმის.

მათ ესმით თქვენი ხმა და გრძნობენ ემოციებს.
კოლუმბიის უნივერსიტეტის ნევროლოგიურ განყოფილებაში ჩატარებულმა პარალელურმა ტესტებმა აჩვენა, რომ უგონო მდგომარეობაში მყოფი პაციენტების ტვინი მკვეთრად რეაგირებს:ახლობლების ხმაზე: უცხო ადამიანის ლაპარაკთან შედარებით, ოჯახის წევრის ხმის გაგონებაზე ტვინის ემოციური და სმენითი ცენტრები გაცილებით ძლიერად ინთება. ნაცნობ მუსიკაზე: საყვარელი მელოდიები პაციენტებში ნეირონულ აქტივობას ზრდის. ფიზიკურ ტკივილზე: კვლევები ადასტურებს, რომ ტვინის ტკივილის რეცეპტორები კომაშიც კი მუშაობს, რაც იმას ნიშნავს, რომ პაციენტები დისკომფორტს გრძნობენ.

• რატომ არის ეს აღმოჩენა რევოლუციური?

პროგნოზი და იმედი: დოქტორ ბრაიან ედლოუს განცხადებით, იმ პაციენტებს, რომლებსაც ეს ფარული ცნობიერება (CMD) აღმოაჩნდათ, 3-ჯერ უფრო მაღალი შანსი აქვთ, დროთა განმავლობაში გონს მოვიდნენ და დაუბრუნდნენ ფუნქციურ ცხოვრებას, ვიდრე მათ, ვისი ტვინიც არ რეაგირებდა. მიდგომის შეცვლა რეანიმაციაში: ეს კვლევა აიძულებს სამედიცინო პერსონალს და ოჯახის წევრებს, პაციენტის პალატაში მოიქცნენ ისე, თითქოს მას ყველაფერი ესმის. ნეგატიური პროგნოზების განხილვა პაციენტის თანდასწრებით დაუშვებელია!

ჩემი მთავარი რეკომენდაცია: თუ თქვენი საყვარელი ადამიანი ინტენსიურ თერაპიაშია, არ შეწყვიტოთ მასთან საუბარი. ჩაჰკიდეთ ხელი, მოუყევით ოჯახის ამბები და ჩაურთეთ საყვარელი მუსიკა. ის შეიძლება ვერ გპასუხობდეთ, მაგრამ ჰარვარდისა და კოლუმბიის მეცნიერებმა უკვე დაამტკიცეს — ის თქვენ გისმენთ!